امروز چهارشنبه, 01 شهریور 1396 - Wed 08 23 2017




اصول یادداشت نویسی وتیتر

اصول یادداشت نویسی وتیتر      

شاپوراسماعیلیان  (وکیل پایه یک دادگستری ) 

بدون شک،درشرایط کنونی ،ازیک سو به دنبال افت علمی محسوس دانش آموختگان ونبودانگیزه نگارش مقاله ویادداشت وضعف استانداردهای علمی وآموزشی وازسوی دیگر، رواج یاس ونومیدی ناشی ازپیدایش این تفکرکه نوشتار یانقد، تاثیر گذار در اصلاح روند امورنیست وهمین  طورتقلیل محسوس مخاطبان رسانه های سنتی وگسترش شبکه های اجتماعی  مملو از پیامک های کوتاه وتلگرافی ،موجب  شده است انگیزه برای نوشتن یادداشت یا مقاله انتقادی به شدت کاهش یابد. گذ شته ازاین، اصولا درجامعه آشفته ما،سطح آستانه تحمل پذیری نقدازسوی مسوولان بسیارپایین است وگاهی منتقد، معاند شناخته می شود.ازطرفی ،اساسادررویه قضایی ، غالباحدومرزدقیقی بین تشخیص نقدوتوهین یا نشراکاذیب وجودنداردوممکن است نگارنده دلسوزباوجود داشتن انگیزه خیرخواهانه درنقد مسایل ومعضلات اجتماعی ،تحت عناوین جزایی کشدارچون تبلیغ علیه نظام ویاعنوان مجعول وابداعی جدیدسیاه نمایی (!)تحت تعقیب قرارگیردکه پرداحتن به مسایل حاشیه ای این رویکردمغایر قانون ودرتضاد باآزادی بیان ،درحوصله این نوشتارنیست .به یقین  درچنین فرآیندنامطلوبی، قلم به دستان ومنتقدان مسایل حادث اجتماعی(درمفهوم عام وابعاد مختلف)،برخی ازایثارگران درخور تقدیریندکه دراین آشفته بازارنقدونقادی وقلم فرسایی وپرخطر،باکی ازپرداخت هزینه ندارند.البته بگذریم ازاین که نقد ونقادی آن هم درزمینه مسایلی که اداره کنندگان جامعه ازطرح آن واهمه دارندویا نسبت به منتقدان این گونه مسایل حساسیت نشان می دهند ،فوت وفن خاص خودرا داردکه چه بسا اغلب منتقدان دراین زمینه ،مهارت لازم را نداشته وبه راحتی درمعرض واکنش های نامطلوب مسوولان  وگاهی تعقیب ناروا قرارمی گیرند.

جدای ازاین بیان کلی، درچنین فضایی ،درحوزه یادداشت ویا مقاله انتقادی اجتماعی هرقلم به دستی حاضرنیست دراین راه پرسنگ وناهموارگام گذاردبه هرصورت نگارش یادداشت یا مقاله وحتی انتخاب تیترمتناسب وجذاب آن ،مستلزم رعایت اصول وشرایطی است که نگارنده بالحاظ تجارب خوددرزمینه یادداشت وتیتر ، دراین نوشتارکوتاه ،ذیلا به محوری ترین نکات آن اشاره می نماید:

یکم- یادداشت؛ پرطرفدارترین گونه نگارش

درعرصه روزنامه نگاری ،یادداشت نویسی یکی ازپرطرفدارترین وتاثیر گذارترین گونه هایی است که نه تنها روزنامه نگاران حرفه ای بلکه صاحبان قلم غیرحرفه ای ممکن است ازاین طریق برای رساندن صدای خود به کارگیرند.اصولا،یک یادداشت اصولی باتیتر متناسب وویژگی های خاص خود می تواندفراتراز خبر،گزارش خبری وتحلیلی تاثیری جدی درنگرش مخاطب ،سیاست ها وعملکرد های مسوولان یا کار گزاران جامعه داشته باشدویا موضوع ومعضل روز را به چالش بکشدواین خودتلنگری است به اداره کنندگان جامعه تا به اصلاح اموربپردازند.واگر این نقدها ادامه یابد، ممکن است باحساسیت اداره شوندگان،سطح انتظارات برای بهبود رونداداره اموروبازنگری درتصمیمات وسیاست ها فزونی یابدبه نحوی که ادامه عملکردنادرست مسوولان منجر به تبعات سوءوگاهی جبران ناپذیر شود.اگرچه دراغلب رسانه های معتبروشبکه های اجتماعی شناخته شده،غالبایادداشت های روزنامه نگاران زبردست یامجرب صفحات اول یااصلی نشریات یا سایت های خبری را اشغال می کند،اما نویسندگان و اندیشمندان نامی غیر روزنامه نگارنیزدرفرآیند یاداشت نویسی درباره رخدادهای روز، درصفحات اصلی رسانه ها جایگاه خاص خودرا دارند.

بااین حال بایداذعان کردکسانی که ازمنظر افکارعموی وبه لحاظ تخصص و تجربه وخبرگی در تحلیل رویدادها واجدموقعیت های برتردرزمینه های گوناگون اقتصادی،اجتماعی،فرهنگی وسیاسی شناخته می شوند،می توانندبیش ازسایرین، مخاطب رابه پای یادداشت بکشانند.

هرچند سرمقاله نسبت به یادداشت ازبرخی جهات دارای تفاوت هایی است ولی ازنظر اصول نگارش ازشرایط یکسانی تبعیت می کند.سرمقاله که دراغلب نشریات معمولا جای ثابتی دارد،درواقع نظر ودیدگاه گردانندگان نشریه درباره موضوعی خاص است وبرای نشریه دارای بارحقوقی است وایجادمسوولیت می کند.درحالی که یادداشت ،صرفادیدگاه ونظرنویسنده است ودرقانون فعلی مطبوعات هرنوشته ای که انتشار آن دارای وصف مجرمانه باشد، می تواند موجب مسوولیت مدیرمسوول نشریه ونویسنده مطلب نیز باشد. .یادداشت ازفراگیرترین نوشتارهای کوتاه مطبوعاتی و رسانه هاست که جای ثابتی نداردوبه فراخورموضوع و اهمیت آن درستونی ازصفحه متناسب نشریه وحتی درصفحه نخست  چاپ می شود. به هر صورت درنگارش یادداشت رعایت نکاتی حائز اهمیت است که اغلب این نکات بایددرموردسرمقاله نیزرعایت شود:  

1-تناسب موضوع بازمان:یادداشت باید به موضوعی به پردازدکه ازنظرافکارعمومی کانون توجه قرار گرفته است مانند یادداشت «ادغام کانون وکلا یک تخلف بارز!»که نگارنده مقارن طرح دوفوریتی ادغام کانون وکلا دردی ماه1385 درروزنامه اعتمادملی به چاپ رساند.رعایت این شرط اساسی می توانددرجلب مخاطب موثر باشد.

2-اکتفا به طرح یک موضوع:بهترین یادداشت ،نوشتاری است که فقط به طرح یک موضوع می پردازدواگرچندموضوع مرتبط باهم باشد باید اولویت به موضوع مهم وچالش برانگیز داده شوددرغیراین صورت توصیه می شودموضوع تحت قالب مقاله تحلیلی وتفصیلی نوشته شود.بنابراین، بایدازپرداختن به چند موضوع دریک یادداشت یاسرمقاله خودداری شود.زیرا یادداشتی که فاقد این ویژگی مهم است نمی تواند جذابیت کافی برای مخاطب داشته باشد.افزون براین،ناگفته پیداست ،یادداشت نویس باید به موضوعی که درباره آن می نویسد، احاطه کامل داشته باشد.

3-اهمیت پاراگراف اول یالید:بدون تردید شروع قوی یادداشت باتوجه به سبک وشیوه نگارش آن،موجب انگیزش خواننده به ادامه یادداشت می شود.ورعایت این نکته مهم بستگی به موضوع وتوان وتجربه یادداشت نویس دارد همان طوری که یادداشت نویس های باتجربه ومشهورگاهی شهرت شان درقلمفرسایی سبب می شود مخاطبان بیشتری نوشتارهای آنان رابخوانند. به بیان دیگر آنان بخوبی درک می کنند که یادداشت نویس،مطلب درخورتوجه یا پیام ودغدغه ای برای نوشتن داشته است.به عنوان مثال دریادداشت نگارنده تحت عنوان(ادغام کانون وکلا به عنوان یک تخلف بارز!)منتشره در اعتمادملی 6دی 1385که خبرداغ جامعه وکالت بود،(اگرمحمول برخودستایی نشود )شروع یادداشت قوی است وپاراگراف اول ازسبک هرم وارونه درنگارش خبرتبعیت می کند.به بیان دیگرپاراگراف نخست یادداشت حاوی مهم ترین بخش خبراست  «طرح دوفوریتی ادغام کانون وکلا ومشاوران حقوقی(تشکیلات ماده187)وطرح یک فوریتی تعیین تکلیف کانون وکلا وتشکیلات ماده 187برنامه سوم فعلاازدستور مجلس خارج شده است.نائب رئیس کمیسیون حقوقی وقضایی مجلس گفته است:قرارشد هردواین بخش ها باقی بماندتابعدادرقالب یک طرح موردتوافق،درموردآن تصمیم گیری شود...»وسپس بایدپاراگراف های بعدی نیز یکی ازدیگری حمایت کندوخواننده بعدازخواندن پارگراف،انتظار پاراگراف دیگررا بکشد.پاراگراف یادداشت مذکوررا بخوانید:«...ارایه طرح ادغام کانون وکلارا آنهم باقید دوفوریت ازسوی تعدادی ازنمایندگان مجلس ،بایدبه عنوان یک شوک ناگهانی به یک نهادمستقل ،باسابقه 70 ساله درایران تلقی کرد...»

4-استفاده ازنقل قول یاسخنان ارزشمند مشاهیر:نقل قول،خاطره ،روایت شخصی نگارنده یا چهره های سرشناس ،آماروامثال آن به شرط این که متناسب یادداشت باشد،می تواند برتاثیر گذاری نوشتار در خواننده وجذابیت آن بیفزاید.به عنوان نمونه، نگارنده دریادداشت (ارج نهادن بر اقرار،روزنامه حیات نو 20/5/ 81) بااشاره به خاطره ای ،یادداشت راشروع می کند« درخاطرات دوران کارقضایی،25 سال پیش ؛روزی وروزگاری که دادیارتازه کار دادسرای شهرستانی بودم، رئیس دادگاه جنایی مرکز استان؛آن قاضی بلندپایه دانشمندکه سالهاست به رحمت ایزدی پیوسته است، درجمع قضات ازاینکه درپرونده قتلی،اقرار متهم را به عنوان آخرین دلیل در کیفرخواست نوشته ام،مرابه عنوان قاضی جوان مقید به اصول مسلم  دادرسی کیفری ستود.این نحوه تایید ،اگر امروزه مایه تشویق نباشد،ممکن است عاملی بربی اطلاعی فرد ازاصول وموازین کیفری نادرست متداول درفرهنگ قضایی رسانه ای [نمایش غیرقانونی تلویزیونی اقرارمتهم]تلقی شودکه طی آن ،ارزش اقرار به عنوان دلیل اول وقاطع ،نه تنها علیه خودمتهم ،بلکه دیگران قلمداد می شود!...

5-هماهنگی وانسجام پاراگراف ها:دریک یادداشت قوی وجذاب بایدپاراگراف های بعدی زنجیروار ازهمدیگرحمایت کنند.واین ارتباط زنجیره ای نبایدباطرح موضوع غیرمرتبط باموضوع اصلی یادداشت،قطع شود.بنابراین انتقال ازپاراگرافی به پاراگرافی دیگربایدمنطقی وقابل انتظار باشدورعایت این تناسب مویدمهارت یادداشت نویس است.

6-لحن وزبان یادداشت:اگردرطرح مساله یاموضوع دارای منطق قوی هستید،دیگرنبایدبرای افراد یا رخداد،قیود وصفات زیادی بیاورید که دراین صورت دبیر صفحه مربوطه یاخواننده مطلع به راحتی تشخیص خواهد دادمطلب تان جانبدارانه است وحتی ممکن است احتمال چاپ مطلب ازدست بدهید.

7-پرهیزازاتهام وتهمت:اگردارای دلیل بسیار قوی در ایراداتهام یاتهمت  به شخص یا نهادی نیستیم از تصریح به آن باید خودداری کنیم وحتی به فرض داشتن دلایل قوی اصولا ما به طور کلی مجاز به افشا تمام ابعادقضیه نخواهیم بود ریرا ممکن است این عمل دارا بارحقوقی بوده ومسولیت کیفری رابه همراه  داشته باشد. دریک فضای رسانه ای بسته که اصحاب رسانه  درتیرراس انتساب توهین ،افتراویانشر اکاذیب قراردارند ناچاراباکلی گویی وایماء واشاره و درچارچوب ضوابط حقوقی مطلب رابیان کنند ومتاسفانه این روند، ازجذابیت وتاثیر گذاری یادداشت می کاهد.

8- پایان ونتیجه گیری :شروع همان طوری که شروع یادداشت باید قوی باشد،پایان ونتیجه گیری آن نیزبایدمستدل ومستحکم باشد واین نتیجه درپاراگراف انتهایی یادداشت ممکن است است حتی طی یکی دوسطراماباجملات رسا وجامع نوشته شود.   

9- تعدادکلمات :یادداشت هرچه کوتاه ترباشد بهتراست به شرط این که اصول یادداشت نویسی درآن رعایت شودوبه هرحال زیان نوشتن دریادداشت بایدروان، سالم وهمه فهم باشدیک یادداشت وگاهی سرمقاله خوب، حدود600تا700 کلمه است.درموقع نگارش یادداشت ، بهتراست نمونه یادداشت های منتشره دریک نشریه را که قصد چاپ یادداشت درآن را داریم ،خوانده باشیم تاپیش از یادداشت نویسی ازمعیاروویژگی های یادداشت های مقبول آن نشریه گاه شویم . معمولا برترین وجذاب ترین یادداشت ها درنشریات معتبروحرفه ای چاپ می شود که هیات تحریریه یا یادداشت نویسان آزادآن،خود از معروف ترین یادداشت نویسهابوده و مخاطبان خاص خودرا دارند.

دوم –تیتر؛قله روزنامه نگاری                                                                                                                         اگرگفته می شودتیترقله روزنامه نگاری است،به خاطر این است که برخلاف متن(اعم ازیادداشت،خبر،گزارش...)تیتر دیده می شود.وقتی یک سردبیرمجرب ،تیتر می زند، همیشه یک دغدغه جدی دارد،دغدغه درک مخاطب.یعنی همان مفهومی که می خواهد،مخاطب آن رادرک کند. بحث تفصیلی درانتخاب تیتر ازنظر فنون روزنامه نگاری ،بسیارگسترده ودارای اهمیت است واین درحالی است که درشرایط کنونی درکشورما رعایت این اصول ودیگراصول روزنامه نگاری اغلب مغفول مانده است وهمه خودرا روزنامه نگار یاتیترزن می دانند.حال ما چگونه می توانیم ازیک یادداشت نویس آزادنویس وغیر حرفه ای باوجودداشتن قلم شیوا انتظارداشته باشیم این اصول را رعایت کند؟اصولا دریادداشت باید تیتر بعدازنگارش یادداشت،انتخاب شود البته یک یادداشت نویس ورزیده،ممکن است درقبل از نگارش یادداشت یادرحین نگارش آن،تیترهایی را درذهن خود تداعی کند ولی تیتر متناسب ونهایی یادداشت بعدازنگارش آن انتخاب می شود.یک سری از ویژگی های تیتر باتوجه به نوع مطلب اعم از یادداشت،سرمقاله ،خبر ،گزارش،مصاحبه و...متفاوت است.اینک به برخی ازاین ویژگی ها درحوره یادداشت نویسی اشاره می شود:

1-همان طوری که تیتر خبری هدایتگر مخاطب به سوی خبراست ودرواقع به خبرهویت می دهد.دریادداشت نیزتیترجذاب واصولی عامل موثری درتوجه وترغیب خواننده به متن یادداشت محسوب می شود.وبسیاری از مخاطبان باخواندن تیتروتوجه به این که یادداشت نویس کیست به خواندن متن رغبت پیدا می کنند بنابراین شهرت یادداشت نویس مجرب  نیزدرانگیزش خواننده به خواندن یادداشت تاثیرگذاراست.

2-درتیتربایدازواژه های رسا وآشنااستفاده کرد.ازتکرارکلمه درتیترباید خودداری شود.سوای این که هرچه تیترکوتاه تر باشد بهتراست باید ازنوشتن حروف اضافه وبرخی واژه ها مانند «به»یا«برای» درتیتر اجتناب شود.

3-این که میگویند تیتردروازه است،ورودی است،هدایتگراست واقعیتی است انکارنا پذیر.زیرا تیتر همه آن چیزی است که مخاطب رابه خبر یایادداشت روزنامه اعم از چاپی یا الکترونیکی یا نشریه حساس می کند.این ویژگی ها منحصر به یادداشت ها ومقالات وبه طورکلی مطالب جراید نیست واصولا شامل هرنوشتاری می شودکه در نشریه هفتگی ،ماه نامه وفصل نامه های خبری،آموزشی،صنفی وپژوهشی منتشر می شود.

4-ذهن خلاق روزنامه نگاران مجرب ،گاهی سبب می شودتاروزنامه ویانشریه زیر چاپ نرفته است باوجود جذاب وزیبا بودن تیتر انتخابی،درلحظه آخر،تیتر به تیتربهتر ازقبلی تغییر یابد.با توجه به جوو فضای حاکم برفعالیت های مطبوعاتی ،تیتر انتخابی برای یادداشت ممکن است حساسیت برانگیزوبرای نشریه مساله ساز باشد ورعایت این قضیه درباره تیتریک صفحه اول روزنامه یانشریه، توام با وسواس ودقت  بیشتراست ومعمولا دراغلب روزنامه ها درساعات قبل از بستن صفحه اول،شورای تیتر تشکیل می شود.

5-همانطوری که اشاره کردیدم تیتربایدکوتاه باشدودرعین حال جامع ومانع،مختصرومفید وهماهنگ با یادداشت.انتخاب تیترهای کلیشه ای مانند  نگاهی به ...باید ونباید های...به نظرنگارنده،ازارزش واهمیت یادداشت می کاهد وبه علت تکراری بودن ونداشتن جذابیت،نمی تواند توجه مخاطب را جلب کند.همچنین تیترهای طولانی ویک ودوسطری نارسابه فرض مطلوب بودن محتوای مقاله ومطلب،باعث می شودازارزش اثر کاسته شود وخواننده حرفه ای نیز رغبتی به خواندن مطلب نداشته باشد.

نمونه هایی ازتیتر های طولانی درنشریه مدرسه حقوق  همین چند شماره اخیر نشریه وزین مدرسه حقوق را ملاحظه نمایید. گاهی تیتر ها خیلی طولانی ونارساست البته ما باید ازهمین نویسندگان مقالات هم تقدیرمی کنیم که برای«نوشتن» وقت می گذارند.این عزیزان که نویسندگان حرفه ای نیستند که ما حق داشته باشیم به محتوا یا تیتر مطلب شان ایراد بگیریم ولی واقعیت این است که این تیترها چنگی به دل نمی زند.چندموردرارا بخوانیم .شماره 100مدرسه حقوق:«بی تفاوتی وبی اطلاعی عمومی وراهی برای درمان»،«تاثیراستقلال کانون وکلابرتحقق حاکمیت قانون به عنوان یکی ازشاخصه های حکمرانی مطلوب»شماره 101:«مقایسه حدوداحتیارات مدیران شرکت های سهامی با سایر شرکت های تجاری قانون تجارت »،«گام به گام با ترقی حقوق زنان درقانونگذاری های دهه 80درنظام حقوقی ایران»شماره 102:«ماهیت شروط وتعهداتی که برای پس ازاجرای قراردادمنظور می شود»،«.بررسی ونقدعملکردچهارساله کمیسیون حقوقی-قضایی مجلس شورای اسلامی»،«دویادداشت با یک مقدمه:نگاهی به حضور حاضرین درصحن دادگستری:«متهمین واطفال»،«تفسیر درترازو(تاملی درتفسیرشورای نگهبان ازرای نمایندگان درجلسه استیضاح وزرا»و«بررسی قسمت اخیرتبصره2ماده16 قانون تشکیلات وآیین دادرسی دیوان عدالت اداری »...حال بگذریم ازبرخی موارد که تیتر های مقالات تناسبی بامحتوای مقاله نداردویااساسا پردازش مقاله خوب نیست واین درحالی است که سوژه به روز است. دراین زمینه هابازنوشتارهایی خواهیم داشت.


1387 - 1394 © تمامی حقـوق این تارنما متعلق به کانون وکلای دادگستری آذربایجان غربی می باشد .

ورود یا عضویت

مجوز استفاده از قالب خبری ورزشی رسا برای این دامنه داده نشده , براي اطلاعات بيشتر درباره مجوز استفاده از این قالب به سايت خليلان رسانه مراجعه کنيد .